Πως Τα Υπερ Επεξεργασμένα Τρόφιμα Επηρεάζουν Τον Εγκέφαλο; | Nutrition Home
Τι είναι τα υπερ επεξεργασμένα τρόφιμα (Ultra–Processed Foods – UPFs);
Σύμφωνα με την ταξινόμηση NOVA, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι βιομηχανικά προϊόντα που παρασκευάζονται κυρίως από επεξεργασμένα συστατικά και περιέχουν:
- Μεγάλες ποσότητες προστιθέμενης ζάχαρης
- Κορεσμένα ή και trans λιπαρά
- Αλάτι
- Εξευγενισμένοι υδατάνθρακες
- Πρόσθετα (χρωστικές, αρωματικές ύλες, γαλακτωματοποιητές, γλυκαντικά κ.α.)
Ωστόσο είναι φτωχά σε:
- Φυτικές ίνες
- Βιταμίνες
- Μέταλλα
- Πρωτεϊνη υψηλής διατροφικής αξίας
- Θρεπτική αξία
Παρατηρούμε την ραγδαία αύξηση στην κατανάλωση τέτοιων προϊόντων που βλέπουμε ολοένα και πιο συχνά στα κοντινά μας σούπερ μάρκετ. Σε ορισμένες μελέτες αναφέρεται πως σε αναπτυγμένες χώρες, τα επεξεργασμένα τρόφιμα ξεπερνούν το 50% της ημερήσιας θερμιδικής πρόσληψης.
Παραδείγματα υπερεπεξεργασμένων τροφίμων είναι: αλμυρά και γλυκά σνακ (μπισκότα, μπάρες σοκολάτας και δημητριακών, δημητριακά πρωινού, πατατάκια, κράκερ, κρουασάν, έτοιμες σάλτσες, αναψυκτικά, έτοιμα γεύματα, κατεψυγμένα γεύματα, συσκευασμένα ψωμιά, παγωτά.
Η συχνή κατανάλωση UPFs συσχετίζεται με:
- Παχυσαρκία
- Μεταβολικό Σύνδρομο
- Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2
- Υπερχοληστερολαιμία
- Κατάθλιψη, άγχος, ΔΕΠΥ
Παρακάτω θα αναφερθούμε αποκλειστικά στην εγκεφαλική λειτουργία και πως τα UPFs μπορούν να την επηρεάσουν.
- Χρόνια φλεγμονή: Τα UPFs είναι τρόφιμα που ενισχύουν την συστηματική φλεγμονή και την νευροφλεγμονή λόγω των συστατικών που περιέχουν καθώς και της επεξεργασίας που έχουν υποστεί. Η φλεγμονή συνδέεται με διαταραχές γνωστικής ικανότητας και νευροεκφυλιστικά νοσήματα λόγω της επιρροής της στα αγγεία.
- Σύνδεση εγκεφάλου με μικροβίωμα: Τα UPFs είναι φτωχά σε φυτικές ίνες και θρεπτική αξία, επιβαρύνουν το μικροβίωμα του εντέρου και αυξάνουν την διαπερατότητα του. Έχει επιβεβαιωθεί ο άξονας εγκεφάλου-εντέρου (Gut-Brain axis), πράγμα που πρέπει να μας κρατά σε εγρήγορση ότι η δυσβίωση του εντέρου από την συχνή κατανάλωση UPFs μπορεί να επηρεάσει την διάθεση, την μάθηση και την γνωστική λειτουργία.
- Οξειδωτικό στρες: Όπως με την φλεγμονή, έτσι και το οξειδωτικό στρες είναι παρόν και καταστρέφει κύτταρα και DNA. Η αυξημένη κατανάλωση UPFs συνδέεται με αυξημένο οξειδωτικό στρες και μεγαλύτερη παραγωγή ελεύθερων ριζών. Οι οξειδωτικές ρίζες μπορούν να βλάψουν τα νευρικά μας κύτταρα.
- Υπερδιέργεση του συστήματος ανταμοιβής: Η Παρασκευή και επεξεργασία των UPFs έχουν σκοπό να είναι αρεστά και να τα αναζητούμε περισσότερο. Ο συνδυασμός αλατιού, ζάχαρης και λίπους τα κάνει ακαταμάχητα και η συχνή κατανάλωση τους δημιουργεί την ανάγκη στον εγκέφαλο μας για επανάληψη αυτής της πρόσκαιρης απόλαυσης.
- Αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας και σκλήρυνσης κατά πλάκας: Η υψηλή κατανάλωση UPFs σχετίζεται με μεγαλύτερη γνωστική έκπτωση, υψηλότερο κίνδυνο άνοιας και σκλήρυνσης κατά πλάκας με περισσότερες μελέτες να απαιτούνται για να επιβεβαιωθεί αυτή η σχέση.
- Αυξάνει τον κίνδυνο για αντίσταση στην ινσουλίνη: Η υπερκατανάλωση UPFs που είναι πλούσια σε λευκούς και υπερεπεξεργασμένους υδατάνθρακες αυξάνει τον κίνδυνο για αντίσταση στην ινσουλίνη κα την χρόνια υπεργλυκαιμία. Αυτά τα δύο με την σειρά τους οδηγούν σε μειωμένη λειτουργία ιππόκαμπου και γνωστική έκπτωση.
Η υπερκατανάλωση UPFs δεν είναι μόνο θέμα παχυσαρκίας και διαταραγμένων εξετάσεων. Η επιρροή τους ξεπερνάει τον κίνδυνο του σακχάρου ή της χοληστερόλης που παραμένουν σημαντικά. Επιβαρύνουν το σώμα με φλεγμονή, οξειδωτικές ρίζες και αυξάνουν τον κίνδυνο για πολλές χρόνιες νόσους. Τέλος, η συνεχή έκθεση σε αυτά, οδηγεί το άτομο να αναζητά την επιβράβευση μέσω της νόστιμης γεύσης των UPFs.
Βιβλιογραφία:
- Mottis G, Kandasamey P, Peleg-Raibstein D. The consequences of ultra-processed foods on brain development during prenatal, adolescent and adult stages. Front Public Health. 2025 Jun 23;13:1590083. doi: 10.3389/fpubh.2025.1590083. PMID: 40630399; PMCID: PMC12235085.
- Lehoczki A, Csípő T, Lipécz Á, Major D, Fazekas-Pongor V, Csík B, Mózes N, Fehér Á, Dósa N, Árva D, Pártos K, Kaposvári C, Horváth K, Varga P, Fekete M. Western Diet and Cognitive Decline: A Hungarian Perspective-Implications for the Design of the Semmelweis Study. Nutrients. 2025 Jul 27;17(15):2446. doi: 10.3390/nu17152446. PMID: 40806031; PMCID: PMC12348539.
- Henney AE, Gillespie CS, Alam U, Hydes TJ, Mackay CE, Cuthbertson DJ. High intake of ultra-processed food is associated with dementia in adults: a systematic review and meta-analysis of observational studies. J Neurol. 2024 Jan;271(1):198-210. doi: 10.1007/s00415-023-12033-1. Epub 2023 Oct 13. PMID: 37831127; PMCID: PMC10770002.
- Gunning JA, Converse MF, Gudarzi B, Lotfallah W, Racette SB. Dietary Patterns Influence Chronic Disease Risk and Health Outcomes in Older Adults: A Narrative Review. Nutrients. 2025 Dec 13;17(24):3910. doi: 10.3390/nu17243910. PMID: 41470855; PMCID: PMC12735702.