Μεταβιοτικά: Τι είναι και τι γνωρίζουμε για αυτά; | Nutrition Home

Τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και συχνότερα για τα προβιοτικά και τα πρεβιοτικά και τον ρόλο τους στην υγεία του εντέρου. Μια ακόμη κατηγορία που κερδίζει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας, αλλά και των καταναλωτών, είναι τα μεταβιοτικά (postbiotics). Τι ακριβώς είναι, όμως; Πώς διαφέρουν από τα προβιοτικά και τα πρεβιοτικά; Υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που υποστηρίζουν τα οφέλη τους;
Τι είναι τα μεταβιοτικά;
Σύμφωνα με την International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP), από το 2021, ως μεταβιοτικό ορίζεται:
«Ένα παρασκεύασμα από αδρανοποιημένους μικροοργανισμούς ή/και τα συστατικά τους, το οποίο προσφέρει κάποιο όφελος στην υγεία του ξενιστή».
Με πιο απλά λόγια, πρόκειται για παρασκευάσματα που περιέχουν μικροοργανισμούς οι οποίοι έχουν προηγουμένως αναπτυχθεί και στη συνέχεια αδρανοποιηθεί, δηλαδή δεν είναι πλέον ζωντανοί. Μπορεί να περιλαμβάνουν ολόκληρα αδρανοποιημένα μικροβιακά κύτταρα, τμήματα των κυττάρων τους ή συνδυασμό αυτών με ουσίες που παράχθηκαν κατά τη διαδικασία της ζύμωσης.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί πως για να χαρακτηριστεί επιστημονικά ένα συγκεκριμένο παρασκεύασμα ως μεταβιοτικό, δεν αρκεί απλώς να περιέχει νεκρά βακτήρια. Πρέπει να έχει τεκμηριωθεί ότι το συγκεκριμένο παρασκεύασμα προσφέρει κάποιο όφελος στην υγεία.
Ποια τα πιθανά οφέλη;
Οι έρευνες για τα μεταβιοτικά βρίσκονται ακόμα σε πρώιμο στάδιο. Ωστόσο, τα πρώτα κλινικά δεδομένα δείχνουν ενθαρρυντικά, αλλά χρειάζονται κι άλλες μελέτες. Συγκεκριμένα αυτά που έχουν βρεθεί είναι παρακάτω:
- Οφέλη στην υγεία του γαστρεντερικού, συμβάλλοντας στην ανακούφιση γαστρεντερικών συμπτωμάτων και στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του εντερικού φραγμού.
- Υποστήριξη ανοσοποιητικού. Κάποιες μελέτες σε βρέφη έδειξαν μια ενδιαφέρουσα λειτουργία των μεταβιοτικών αναφορικά με την ανοσοποίηση ωστόσο τα ευρήματα είναι ελάχιστα και μάλιστα κάποια αντικρουόμενα.
- Μεταβολική υγεία. Υπάρχουν αρχικά ερευνητικά δεδομένα που εξετάζουν πιθανές μεταβολές σε δείκτες όπως η χοληστερόλη, τα τριγλυκερίδια και ορισμένοι δείκτες φλεγμονής.
Προβιοτικα, πρεβιοτικα, συμβιωτικά, μεταβιοτικά
Υπάρχει μια σύγχυση των όρων και των ορισμών καθώς όλα σχετίζονται με την εντερική μικροχλωρίδα, αλλά περιγράφουν διαφορετικές κατηγορίες.
Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί, τα πρεβιοτικά αποτελούν άπεπτα συστατικά τροφίμων που δεν διασπώνται από τα πεπτικά ένζυμα του ανθρώπινου σώματος, ενώ τα συμβιωτικά είναι ο συνδυασμός των προ- και πρεβιοτικών.
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι τα μεταβιοτικά δεν αποτελούν απαραίτητα το επόμενο στάδιο των προβιοτικών. Μπορούν να παραχθούν από μικροοργανισμούς που δεν έχουν χαρακτηριστεί ως προβιοτικοί, ενώ ένα μικροβιακό στέλεχος μπορεί να παρουσιάζει διαφορετική δράση στη ζωντανή και στην αδρανοποιημένη μορφή του.
Που βρίσκουμε τα μεταβιοτικά;
Τα μεταβιοτικά παράγονται από το σώμα του ανθρώπου εύκολα, όταν υπάρχει ποικιλία στη διατροφή. Επίσης, μπορούμε να τα βρούμε σε κάποιες τροφές που έχουν υποστεί ζύμωση όπως κεφίρ, ψωμί από προζύμι, κιμτσί και άλλα ζυμωμένα λαχανικά, προϊόντα ζυμωμένης σόγιας.
Φυσικά υπάρχουν πλέον και συμπληρώματα μεταβιοτικών όπου στις ετικέτες αναγράφονται ενδείξεις όπως Postbiotics. Για την χρήση τους συμβουλευτείτε τον γιατρό σας ώστε να σας κατευθύνει στο κατάλληλο για εσάς σκεύασμα, ιδιαίτερα εάν υπάρχει και κάποιο υπαρκτό θέμα υγείας.
Συνοπτικά…
Τα μεταβιοτικά αποτελούν ένα ενδιαφέρον και ταχέως αναπτυσσόμενο πεδίο της διατροφικής επιστήμης.
Υπάρχουν ήδη κλινικές μελέτες με ενθαρρυντικά αποτελέσματα, ιδιαίτερα για συγκεκριμένα παρασκευάσματα και συγκεκριμένες καταστάσεις, όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου. Ωστόσο, απαιτούνται περισσότερα δεδομένα προτού μπορέσουμε να διατυπώσουμε γενικευμένες συστάσεις για τη χρήση τους.
Το σημαντικότερο είναι να θυμόμαστε ότι δεν είναι όλα τα μεταβιοτικά ίδια και δεν έχουν όλα τα ίδια οφέλη. Η επιλογή ενός προϊόντος θα πρέπει να βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα για το συγκεκριμένο παρασκεύασμα και όχι απλώς στις υποσχέσεις της διαφήμισης!
Βιβλιογραφία:
- Salminen, S., Collado, M. C., Endo, A., Hill, C., Lebeer, S., Quigley, E. M. M., Sanders, M. E., Shamir, R., Swann, J. R., Szajewska, H., & Vinderola, G. (2021). The International Scientific Association of Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of postbiotics. Nature reviews. Gastroenterology & hepatology, 18(9), 649–667. https://doi.org/10.1038/s41575-021-00440-6
- Vinderola, G., Sanders, M. E., & Salminen, S. (2022). The Concept of Postbiotics. Foods (Basel, Switzerland), 11(8), 1077. https://doi.org/10.3390/foods11081077
- Wegh, C. A. M., Geerlings, S. Y., Knol, J., Roeselers, G., & Belzer, C. (2019). Postbiotics and Their Potential Applications in Early Life Nutrition and Beyond. International journal of molecular sciences, 20(19), 4673. https://doi.org/10.3390/ijms20194673
- Vinderola, G., Sanders, M. E., Cunningham, M., & Hill, C. (2024). Frequently asked questions about the ISAPP postbiotic definition. Frontiers in microbiology, 14, 1324565. https://doi.org/10.3389/fmicb.2023.1324565
- Ayad, M. E., Yu, S., El Shennawy, S., Al Mowafy, E. A., Sahran, N. F., Elwalid-Jad, R., & Lee, Y. Y. (2026). Efficacy and Safety of Postbiotics in Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of gastroenterology and hepatology, 41(7), 1994–2005. https://doi.org/10.1111/jgh.70421
- Szajewska, H., & Salminen, S. (2023). Evidence on postbiotics in infants and children. Current opinion in clinical nutrition and metabolic care, 26(3), 253–258. https://doi.org/10.1097/MCO.0000000000000909