Διατροφή και κατάθλιψη: Πως συνδέονται; | Nutrition Home

Η κατάθλιψη είναι ψυχιατρική διαταραχή που αφορά ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Αρχίζουν να γεννιούνται σκέψεις για το αν η κατάθλιψη σχετίζεται με την διατροφή, αν η διατροφή μας οδηγεί σε καταθλιπτικά συμπτώματα ή το αντίστροφο. Παρακάτω θα παραθέσουμε τα νεότερα δεδομένα από τις πιο πρόσφατες συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις της βιβλιογραφίας.

Μπορεί η διατροφή μας να επηρεάσει τις πιθανότητες για κατάθλιψη;
Η υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων σχετίζεται με χειρότερη ψυχική υγεία. Μάλιστα σε μετα-ανάλυση με μελέτες που στο σύνολο είχε 385.000 συμμετέχοντες αναδείχθηκε η συσχέτιση μεταξύ υψηλής κατανάλωσης υπερ-επεξεργασμένων προϊόντων και συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους. Πιο συγκεκριμένα, η κατανάλωση τους οδηγεί σε 22% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης με την πάροδο του χρόνου.

Μπορεί η κατάθλιψη να οδηγήσει σε συγκεκριμένες διατροφικές συνήθειες;
Η σχέση είναι πιθανώς αμφίδρομη καθώς δεν γνωρίζουμε αν τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αυξάνουν τον κίνδυνο ψυχικών διαταραχών ή αν τα άτομα αυτά καταναλώνουν περισσότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

Υπάρχει πάντως μία κοινή αληθεια:
Τα τρόφιμα αυτά είναι πλούσια σε λίπος, αλάτι, ζάχαρη, θερμιδική αξία και προφλεγμονώδη. Η προφλεγμονώδης φύση τους διαταράσσει το μικροβίωμα του εντέρου και τροποποιεί την σύνδεση του άξονα εγκεφάλου-εντέρου. Αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα. Αντίστροφα, άτομα με κατάθλιψη αναζητούν πηγές σεροτονίνης και ντοπαμίνης. Η τροφή μας,
όπως είναι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, προσφέρει παροδική χαρά και ευτυχία. Ίσως ο λόγος αυξημένης κατανάλωσης αυτών των τροφίμων να είναι η ανάγκη πρόσκαιρης ηδονής και ικανοποίησης.

Τι συμβαίνει με το μικροβίωμα μας και την κατάθλιψη;
Το μικροβίωμα μας παίζει ρόλο στην κατάθλιψη και στο άγχος. Άτομα με τις συγκεκριμένες ψυχικές διαταραχές έχουν διαφορετικό μικροβίωμα από τους υγιής. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν είναι ακόμα σε θέση να αναφέρουν κάποιο συγκεκριμένο μοτίβο. Έχουν καταλήξει όμως πως τα άτομα με κατάθλιψη ή άγχος έχουν μειωμένα βακτήρια τα οποία παράγουν τα λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου (Short Chain Fatty Acids- SCFAs). Τα συγκεκριμένα λιπαρά οξέα συμβάλουν στην διατήρηση του εντερικού φραγμού, την υποστήριξη της υγείας τόσο του εντέρου όσο και του εγκεφάλου μέσω της αντιφλεγμονώδους δράσης τους.

Αντίθετα, αυξάνονται βακτήρια στο μικροβίωμα μας που σχετίζονται με την φλεγμονή. Οι ερευνητές τονίζουν πως η φλεγμονή θα μπορούσε να είναι ο μηχανισμός πίσω από την σύνδεση εντέρου και εγκεφάλου και να συμβάλλει στην κατάθλιψη. Πιο συγκεκριμένα οι αλλαγές στο μικροβίωμα αυξάνουν την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτταροκινών, διαταράσσεται ο εντερικός φραγμός, ενεργοποιείται ο άξονας υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφριδίων και μεταβάλλεται ο μηχανισμός σεροτονίνης και τρυπτοφάνης.

Ποια διατροφικά πρότυπα μπορούν να επηρεάσουν τα ποσοστά εμφάνισης κατάθλιψης;
Αν και δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις πως η διατροφή προλαμβάνει την κατάθλιψη, υπάρχουν συγκεκριμένα διατροφικά πρότυπα που σχετίζονται με χαμηλότερο κίνδυνο κατάθλιψης. Ένα από αυτά τα πρότυπα είναι η Μεσογειακή διατροφή ενώ αντίθετα η διατροφή Δυτικού τύπου σχετίστηκε με μεγαλύτερη πιθανότητα καταθλιπτικών συμπτωμάτων στις προοπτικές μελέτες.

Ας υπενθυμίσουμε πως η Μεσογειακή διατροφή είναι πλούσια σε Ω3 λιπαρά οξέα, Φυτικές ίνες που θρέφουν το εντερικό μικροβίωμα και η αντιφλεγμονώδης δράση της διατροφής που μπορεί να συμβάλλει σε αυτά τα αποτελέσματα.

Περιορισμοί των ερευνών:
Θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί πως ερμηνεύουμε τα αποτελέσματα των μελετών και να μην προβαίνουμε σε γρήγορα αποτελέσματα. Οι πιο κοινοί περιορισμοί είναι η αυτοαναφορά και τα ερωτηματολόγια, τα οποία απαντάνε μόνοι τους οι «ασθενείς» με ισχυρούς περιορισμούς
αυτοαναφοράς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν γινόταν επίσημη διάγνωση κατάθλιψης, τα αποτελέσματα «χάνονταν». Επίσης, στις μελέτες υπάρχει μεγάλη ετερογένεια μεταξύ των διατροφικών προτύπων και δεν μπορούν να αποκλειστούν συγχυτικοί παράγοντες.

Βιβλιογραφία:
1. Lane MM, Gamage E, Travica N, Dissanayaka T, Ashtree DN, Gauci S, Lotfaliany M, O& Neil A, Jacka FN, Marx W. Ultra-Processed Food Consumption and Mental Health: A Systematic Review and Meta-Analysis of Observational Studies. Nutrients. 2022 Jun 21;14(13):2568. doi:
10.3390/nu14132568. PMID: 35807749; PMCID: PMC9268228.
2. Cao Y, Cheng Y, Pan W, Diao J, Sun L, Meng M. Gut microbiota variations in depression and anxiety: a systematic review. BMC Psychiatry. 2025 May 1;25(1):443. doi: 10.1186/s12888-025-06871-8. PMID: 40312666; PMCID: PMC12044767.
3. Molero P, De Lorenzi F, Gędek A, Strater C, Popescu E, Ortuño F, Van Der Does W, Martínez-González MA, Molendijk ML. Diet quality and depression risk: A systematic review and meta-analysis of prospective studies. J Affect Disord. 2025 Aug 1;382:154-166. doi: 10.1016/j.jad.2025.03.162. Epub 2025 Mar 28. PMID: 40158860.