Τι είναι οι Amylase-Trypsin Inhibitors (ATIs) ή αναστολείς αμυλάσης-τρυψίνης και γιατί μας απασχολούν; | Nutrition Home
Τα τελευταία χρόνια, όταν γίνεται λόγος για δυσανεξία στο σιτάρι ή για συμπτώματα μετά την κατανάλωση ψωμιού και προϊόντων δημητριακών, η συζήτηση επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη γλουτένη. Ωστόσο, η σύγχρονη έρευνα έχει αναδείξει μια άλλη ομάδα πρωτεϊνών του σιταριού που φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο σε ορισμένα άτομα: τους Amylase-Trypsin Inhibitors (ATIs) ή αναστολείς αμυλάσης-τρυψίνης.
Ας ξεκινήσουμε όμως γνωρίζοντας τις:
Οι ATIs αποτελούν μια οικογένεια πρωτεϊνών που βρίσκονται φυσιολογικά στους σπόρους των δημητριακών, όπως το σιτάρι, το κριθάρι, η σίκαλη, το καλαμπόκι, το ρύζι.
Οι πρωτεΐνες αυτές αναστέλλουν ένζυμα πέψης (αμυλάσες και τρυψίνη) εντόμων και άλλων παρασίτων, προστατεύοντας τον σπόρο από επιθέσεις. Στο σιτάρι, οι ATIs αντιστοιχούν περίπου στο 2–4% της συνολικής πρωτεΐνης του κόκκου, ποσοστό μικρότερο από αυτό της γλουτένης, αλλά επαρκές ώστε να προκαλέσει βιολογικές επιδράσεις σε ευαίσθητα άτομα.
Επηρεάζουν άτομα με κοιλιοκάκη και ευερέθιστο έντερο;
Η απάντηση είναι περισσότερο περίπλοκη για την ώρα. Συγκεκριμένα στην περίπτωση της κοιλιοκάκης οι ATIs φαίνεται να λειτουργούν ως επιπλέον παράγοντας που ενισχύει τη φλεγμονώδη απόκριση του εντέρου. Δεν αποτελούν αιτία, λοιπόν, αλλά έναν επιπλέον παράγοντα φλεγμονής.
Όσον αφορά το ευερέθιστο έντερο κάποιες μελέτες φαίνεται να υποδεικνύουν ότι οι ATIs μπορεί να συμβάλλουν στη φλεγμονή χαμηλού βαθμού και σε γαστρεντερικά συμπτώματα σε άτομα με IBS. Ωστόσο, είναι δύσκολο ακόμα να διευκρινιστεί πως ακριβώς δρουν και σε τι φάσμα αφορά η δράση τους.
Τι συμβαίνει όμως με άτομα που δεν πάσχουν από κάτι από τα παραπάνω αλλά εμφανίζουν κάποιο σύμπτωμα;
Πολλοί άνθρωποι αναφέρουν φούσκωμα, κοιλιακό πόνο ή διάρροια, μετά από κατανάλωση προϊόντων σιταριού, παρότι δεν πάσχουν ούτε από κοιλιοκάκη ούτε από δυσανεξία ή IBS.
Πλέον υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ATIs μπορεί να συμβάλλουν σημαντικά στην εμφάνιση των συμπτωμάτων.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που ορισμένοι άνθρωποι βελτιώνουν τα συμπτώματά τους όταν περιορίζουν τα προϊόντα σιταριού, ακόμη και αν δεν έχουν κοιλιοκάκη.
Τι κάνουμε λοιπόν;
Το πρώτο σημείο που θέλει προσοχή είναι η αποφυγή αυτοδιάγνωσης του προβλήματος. Πάντα χρειάζεται ενημέρωση και συζήτηση με ειδικό υγείας και διαιτολόγο. Εφόσον πάσχετε από IBS ή κοιλιοκάκη παρακάτω υπάρχουν μερικές λύσεις για να διευκολυνθείτε:
- Προτιμήστε ψωμί με προζύμι: Η παρατεταμένη ζύμωση με προζύμι μπορεί να αποδομήσει μέρος των ATIs μέσω της δράσης μικροοργανισμών και ενζύμων. Για τον λόγο αυτό, ορισμένα άτομα με ευαισθησία στο σιτάρι αναφέρουν καλύτερη ανοχή σε παραδοσιακά προϊόντα προζυμιού σε σχέση με τα συμβατικά αρτοσκευάσματα ταχείας ζύμωσης.
- Μείωση κατανάλωσης κριθαριού, σιταριού και σίκαλης αλλά και προϊόντων αυτού.
- Προτιμήστε κινόα, φαγόπυρο και κεχρί, μιας και έχουν μικρότερη περιεκτικότητα σε ATIs και δεν περιέχουν γλουτένη.
Συμπέρασμα:
Οι ATIs δεν φαίνεται να αποτελούν πρόβλημα για τον γενικό πληθυσμό. Οι περισσότερες συστάσεις αφορούν άτομα με κοιλιοκάκη, μη κοιλιοκακική ευαισθησία στο σιτάρι ή ορισμένους ασθενείς με λειτουργικές γαστρεντερικές διαταραχές. Συνεπώς, η αποφυγή τους δεν αποτελεί γενική διατροφική οδηγία, αλλά πιθανή εξατομικευμένη προσέγγιση σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Βιβλιογραφία:
- Geisslitz, S., Weegels, P., Shewry, P., Zevallos, V., Masci, S., Sorrells, M., Gregorini, A., Colomba, M., Jonkers, D., Huang, X., De Giorgio, R., Caio, G. P., D’Amico, S., Larré, C., & Brouns, F. (2022). Wheat amylase/trypsin inhibitors (ATIs): occurrence, function and health aspects. European journal of nutrition, 61(6), 2873–2880. https://doi.org/10.1007/s00394-022-02841-y
- Schuppan, D., & Zevallos, V. (2015). Wheat amylase trypsin inhibitors as nutritional activators of innate immunity. Digestive diseases (Basel, Switzerland), 33(2), 260–263. https://doi.org/10.1159/000371476
- Huang, X., Schuppan, D., Rojas Tovar, L. E., Zevallos, V. F., Loponen, J., & Gänzle, M. (2020). Sourdough Fermentation Degrades Wheat Alpha-Amylase/Trypsin Inhibitor (ATI) and Reduces Pro-Inflammatory Activity. Foods, 9(7), 943. https://doi.org/10.3390/foods9070943
- Boakye, P. G., Okyere, A. Y., & Annor, G. A. (2023). Reduction of FODMAPs and amylase-trypsin inhibitors in wheat: A review. Food Hydrocolloids for Health, 3, 100117.