Φυτοστερόλες: Τι είναι και πώς βοηθούν στη μείωση της χοληστερόλης; | Nutrition Home

Τι είναι οι φυτοστερόλες;

Οι φυτοστερόλες (και οι φυτοστανόλες) είναι φυσικές φυτικές ενώσεις με χημική δομή παρόμοια με αυτή της χοληστερόλης. Περιλαμβάνει δύο μεγάλες κατηγορίες: φυτικές στερόλες (Campesterol, β-Sitosterol, Stigmasterol) και φυτικές στανόλες (Campestanol, Sitostanol, Stigmastanol).

Τις βρίσκουμε σε ορισμένα τρόφιμα όπως:

• τα φυτικά έλαια: ελαιόλαδο, σησαμέλαιο, καλαμποκέλαιο, ηλιέλαιο
• οι ξηροί καρποί: αμύγδαλα
• τους σπόρους
• τα δημητριακά ολικής αλέσεως
• τα όσπρια
• τα φρούτα και τα λαχανικά.
• τα εμπλουτισμένα τρόφιμα: μαργαρίνες, γάλα, γιαούρτι, ροφήματα.

Ποια η δράση των φυτοστερολών;

Οι φυτοστερόλες έχουν την ικανότητα να μειώνουν την απορρόφηση της χοληστερόλης στο έντερο μετριάζοντας την είσοδο της στα εντεροκύτταρα και αυξάνοντας την αποβολή της στα κόπρανα.

Πιο συγκεκριμένα, η ισχυρότερη απόδειξη για την μείωση της χοληστερόλης αφορά την LDL-«κακή» χοληστερόλη (λιποπρωτεϊνη χαμηλής πυκνότητας). Η ημερήσια πρόσληψη 0.6-3.3γρ  φυτοστερολών μπορεί να μειώσει την LDL χοληστερόλη κατά 6-12%. Ακόμα και για άτομα με οικογενή υπερχοληστερολαιμία αναφέρεται στις μελέτες πως όταν συνδυάζεται με υπολιπιδαιμική διατροφή υπάρχει μείωση της LDL.

Σε ό,τι αφορά άλλα λιπίδια και το σάκχαρο, οι μελέτες αναφέρονται σε πιθανή μείωση τριγλυκεριδίων και αύξηση της HDL «καλή» χοληστερόλη (λιποπρωτεϊνη χαμηλής πυκνότητας). Η κατανάλωση 1-2g φυτοστερολών την ημέρα πιθανώς μειώνει ελαφρώς την γλυκόζη νηστείας, τα επίπεδα ινσουλίνης και την HbA1c (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη).

Μάλιστα, οι φυτοστερόλες αναφέρονται στις κατευθυντήριες οδηγίες της ESC/EAS (Ευρωπαϊκή Εταιρεία Καρδιολογίας και Ευρωπαϊκή Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης). Συστήνεται η λήψη 2g φυτοστερολών την ημέρα για άτομα με αυξημένη LDL αλλά χωρίς ακόμα να χρειάζονται φαρμακευτική αγωγή, σε άτομα που λαμβάνουν στατίνη αλλά δεν έχουν πετύχει τον στόχο LDL, σε άτομα που δεν μπορούν να πάρουν στατίνες καθώς σε αυτά με οικογενή υπεροχοληστερολαιμία.

Προκύπτει το ερώτημα ότι αν οι φυτοστερόλες μειώνουν τα επίπεδα LDL χοληστερόλης, αυτό σημαίνει πως μειώνουν και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο; Σε μετα-ανάλυση 17 μελετών αναφέρθηκε πως τα επίπεδα φυτοστερολών στο αίμα δεν σχετίζονται με συνολικά αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Σε άλλες έρευνες, αναφέρθηκε αυξημένος καρδιαγγειακός κίνδυνος. Συμπέρασμα είναι ότι δεν στηρίζουμε την καρδιαγγειακή υγεία στις φυτοστερόλες, αυτές έχουν κύριο στόχο δράσης την LDL χοληστερόλη. Η καρδιαγγειακή υγεία ενισχύεται με υγιές βάρος, με αερόβια άσκηση, Ω3 λιπαρά οξέα και μέτρο στις πιο επιβαρυντικές συνήθειες διατροφής και τρόπου ζωής.

Πως να λάβω τις φυτοστερόλες;

Η καλύτερη δράση των φυτοστερολών γίνεται μαζί με ένα κύριο γεύμα που υπάρχει λίπος και με συστηματική καθημερινή λήψη.

Θα πρέπει να προσέξουν την λήψη υπερβολικής ποσότητα φυτοστερολών όσοι έχουν σιτοστερολαιμία (μία σπάνια κληρονομική νόσος) αλλά και η μακροχρόνια λήψη συμπληρωμάτων φυτοστερολών μειώνει τα επίπεδα β-καροτενίου. Η καλύτερη πρακτική είναι μία διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά που αναπληρώνουν αυτά τα επίπεδα.

Βιβλιογραφία:

1. Barkas F, Bathrellou E, Nomikos T, Panagiotakos D, Liberopoulos E, Kontogianni MD. Plant Sterols and Plant Stanols in Cholesterol Management and Cardiovascular Prevention. Nutrients. 2023 Jun 22;15(13):2845. doi: 10.3390/nu15132845. PMID: 37447172; PMCID: PMC10343346.
2. Kumar A, P N, Kumar M, Jose A, Tomer V, Oz E, Proestos C, Zeng M, Elobeid T, K S, Oz F. Major Phytochemicals: Recent Advances in Health Benefits and Extraction Method. Molecules. 2023 Jan 16;28(2):887. doi: 10.3390/molecules28020887. PMID: 36677944; PMCID: PMC9862941.
3. Jacobo-Velázquez DA. Functional Foods for Cholesterol Management: A Review of the Mechanisms, Efficacy, and a Novel Cholesterol-Lowering Capacity Index. Nutrients. 2025 Aug 15;17(16):2648. doi: 10.3390/nu17162648. PMID: 40871675; PMCID: PMC12389712.
4. Makhmudova U, Schulze PC, Lütjohann D, Weingärtner O. Phytosterols and Cardiovascular Disease. Curr Atheroscler Rep. 2021 Sep 1;23(11):68. doi: 10.1007/s11883-021-00964-x. PMID: 34468867; PMCID: PMC8410723.