Τι Είναι Οι Γαλακτωματοποιητές; | Nutrition Home

Οι γαλακτωματοποιητές χρησιμοποιούνται στην βιομηχανία τροφίμων ευρέως με σκοπό την βελτίωση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών των προϊόντων.

Πιο συγκεκριμένα η δράση τους:

• Σταθεροποιούν τα τρόφιμα
• Βελτιώνουν την υφή
• Αποτρέπουν τον διαχωρισμό νερού και λίπους
• Αυξάνουν τον χρόνο ζωής των προϊόντων.

Συναντάμε τους γαλακτωματοποιητές σε υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα που είναι αποδεδειγμένα για την χαμηλότερη διατροφική ποιότητα τους και την συσχέτιση τους με προβλήματα υγείας. Οι πιο γνωστοί γαλακτωματοποιητές είναι: Carboxymethylcellulose (CMC), Polysorbate 80 (P80)

Ποιες δυσκολίες συναντάμε στις μελέτες;

Υπάρχουν λίγες μελέτες που να ασχολούνται με την κατανάλωση των γαλακτωματοποιητών καθώς σε πολλές ετικέτες δεν αναγράφεται πάντα η ποσότητα που περιέχεται στο τρόφιμο. Για αυτόν τον λόγο δυσκολευόμαστε να έχουμε ακριβή εκτίμηση της έκθεσης στον πληθυσμό.

Δεν γνωρίζουμε τις μακροχρόνιες επιπτώσεις των γαλακτωματοποιητών ή της ταυτόχρονης πρόσληψης προσθέτων στην υγεία. Αναφέρθηκε σε συστηματική ανασκοπήση πως το 92% των παιδιών θα μπορούσαν να υπερβαίνουν την Αποδεκτή Ημερήσια Πρόσληψη σε συγκεκριμένους γαλακτωματοποιητές (στεαροϋλογαλακτυλικά άλατα νατρίου και ασβεστίου).

Τα άμεσα αποτελέσματα της υπερκατανάλωσης τους, οι λεγόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες, είναι ήπια γαστρεντερικά προβλήματα και σπάνιες αλλεργικές αντιδράσεις.

Τι μελέτες υπάρχουν;

Σε μελέτη σε ποντίκια φάνηκε ότι οι γαλακτωματοποιητές Carboxymethylcellulose (CMC) και Polysorbate 80 μπορούν να μεταβάλουν άμεσα το μικροβίωμα του εντέρου, αυξάνοντας την παραγωγή βακτηριακών ουσιών που ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα και προάγουν τη φλεγμονή. Στα πειραματόζωα, οι αλλαγές αυτές συνδέθηκαν με ήπια χρόνια φλεγμονή και μεταβολικές διαταραχές. Αυτά τα αποτελέσματα αφορούν τις βασικότερες κατηγορίες γαλακτωματοποιητών, όχι όμως όλες που είχαν μικρότερη επίδραση στο μικροβίωμα. Ωστόσο, οι μελέτες αυτές είναι είτε σε ζώα είτε in vitro και δεν μεταφέρονται αυτόματα στον άνθρωπο. Απαιτούνται καλά σχεδιασμένες κλινικές και επιδημιολογικές μελέτες.

Στην μία τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με placebo κλινική μελέτη σε ανθρώπους συγκρίνανε τις επιπτώσεις 5 γαλακτωματοποιητών. Τα αντικείμενα μελέτης ήταν το μικροβίωμα, η φλεγμονή, η εντερική διαπερατότητα και μεταβολικοί δείκτες. Όταν οι συμμετέχοντες κατανάλωναν για 2 εβδομάδες διατροφή χωρίς γαλακτωματοποιητές είχαν καλύτερο λιπιδαιμικό προφίλ. Η μετάβαση σε 4 εβδομάδες διατροφής με γαλακτωματοποιητές δεν έδειξε μεγάλες αλλαγές στην φλεγμονή, δεν άλλαξε το μικροβίωμα σημαντικά, αλλά παρατηρήθηκαν χαμηλότερες συγκεντρώσεις λιπαρών οξέων βραχείας αλύσου (Short Chain Fatty Acids- SCFAs). Τα SCFAs παράγονται από το μικροβίωμα κατά την ζύμωση των φυτικών ινών και θεωρούνται σημαντικά για την υγεία του εντέρου. Η καραγεννάνη επίσης, συνδέθηκε με την αυξημένη εντερική διαπερατότητα, αλλά πρέπει να επιβεβαιωθεί με περισσότερες μελέτες.

Σε μία επίσης ελεγχόμενη διπλά τυφλή κλινική μελέτη με ανθρώπους που διερεύνησαν την επίδραση του Carboxymethylcellulose (CMC) σε ενήλικες για 2 εβδομάδες δεν προκάλεσε εμφανή συστηματική φλεγμονή, αλλά μετέβαλε την σύνθεση και την λειτουργία του μικροβιώματος μειώνοντας κάποιους ωφέλιμους μεταβολίτες.

Συμπέρασμα είναι πως με τις λιγοστές κλινικές μελέτες σε ανθρώπους που έχουμε διαθέσιμες παρατηρούμε να επηρεάζεται μικροβίωμα με συγκεκριμένους γαλακτωματοποιητές. Αν και πολύ χρήσιμοι για την σταθερότητα των τροφίμων, επιλέγουμε συνειδητά τρόφιμα με καθόλου ή ελάχιστες αναφορές σε γαλακτωματοποιητές στα συστατικά μέχρι να επιβεβαιωθεί η δράση τους στο σώμα μας.

Βιβλιογραφία:

1. Kraemer MVDS, Fernandes AC, Chaddad MCC, Uggioni PL, Rodrigues VM, Bernardo GL, Proença RPDC. Food additives in childhood: a review on consumption and health consequences. Rev Saude Publica. 2022 May 6;56:32. doi: 10.11606/s1518-8787.2022056004060. PMID: 35544885; PMCID: PMC9060765.
2. Chassaing B, Van de Wiele T, De Bodt J, Marzorati M, Gewirtz AT. Dietary emulsifiers directly alter human microbiota composition and gene expression ex vivo potentiating intestinal inflammation. Gut. 2017 Aug;66(8):1414-1427. doi: 10.1136/gutjnl-2016-313099. Epub 2017 Mar 21. PMID: 28325746; PMCID: PMC5940336.
3. Naimi S, Viennois E, Gewirtz AT, Chassaing B. Direct impact of commonly used dietary emulsifiers on human gut microbiota. Microbiome. 2021 Mar 22;9(1):66. doi: 10.1186/s40168-020-00996-6. PMID: 33752754; PMCID: PMC7986288.
4. Wellens J, Vanderstappen J, Hoekx S, Vissers E, Luppens M, Van Elst L, Lenfant M, Raes J, Derrien M, Verstockt B, Ferrante M, Verbeke K, Matthys C, Vermeire S, Sabino J. Effect of Five Dietary Emulsifiers on Inflammation, Permeability, and the Gut Microbiome: A Placebo-controlled Randomized Trial. Clin Gastroenterol Hepatol. 2026 Apr;24(4):1092-1101. doi: 10.1016/j.cgh.2025.08.005. Epub 2025 Aug 13. PMID: 40816342.
5. Chassaing B, Compher C, Bonhomme B, Liu Q, Tian Y, Walters W, Nessel L, Delaroque C, Hao F, Gershuni V, Chau L, Ni J, Bewtra M, Albenberg L, Bretin A, McKeever L, Ley RE, Patterson AD, Wu GD, Gewirtz AT, Lewis JD. Randomized Controlled-Feeding Study of Dietary Emulsifier Carboxymethylcellulose Reveals Detrimental Impacts on the Gut Microbiota and Metabolome. Gastroenterology. 2022 Mar;162(3):743-756. doi: 10.1053/j.gastro.2021.11.006. Epub 2021 Nov 11. PMID: 34774538; PMCID: PMC9639366.