Ορμονικοί διαταράκτες: Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις! | Nutrition Home
Τι είναι οι ορμονικοί διαταράκτες;
Οι ορμονικοί διαταράκτες, endocrine disrupting chemicals – EDCs, είναι χημικές ουσίες που μπορούν να επηρεάσουν το ενδοκρινικό σύστημα, ένα σύστημα που ρυθμίζει τις ορμόνες στον οργανισμό ανθρώπων και ζώων. Πώς δρουν; Αυτές οι χημικές ουσίες μπορούν να μιμηθούν, να μπλοκάρουν ή να αλλάξουν τη φυσιολογική δράση των ορμονών, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η ορμονική ισορροπία που είναι ζωτικής σημασίας για πολλές βιολογικές λειτουργίες, όπως ο μεταβολισμός, η ανάπτυξη, η αναπαραγωγή και το ανοσοποιητικό σύστημα. Λόγω αυτών των δράσεων, ακόμα και χαμηλές ποσότητες έκθεσης σε κρίσιμες περιόδους όπως κύηση, βρεφική και παιδική ηλικία μπορούν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία.
Πού βρίσκονται;
Οι ορμονικοί διαταράκτες μπορούν να βρεθούν:
- Εντομοκτόνα και υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
- Πλαστικά και συσκευασίες (περιέχουν φθαλικές ενώσεις, BPA, PFAS). Μεταναστεύουν από τις συσκευασίες στα τρόφιμα.
- Καλλυντικά και προϊόντα περιποίησης. Για παράδειγμα τα Parabens δείχνουν εν δυνάμει ορμονική δράση.
- Ρύποι σε νερό, αέρα και έδαφος.
- Κάποιες χρωστικές τροφίμων έχουν δείξει σε πειράματα ότι μπορεί να επηρεάζουν στην ορμονική λειτουργία.
Επιπτώσεις στην υγεία:
- Αναπαραγωγή & γονιμότητα: Έρευνες δείχνουν ότι οι ορμονικοί διαταράκτες όπως τα BPA και οι φθαλικές ενώσεις συνδέονται με μειωμένη γονιμότητα τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες, δυσκολίες σύλληψης και επιπλοκές στην εγκυμοσύνη.
- Μεταβολικές διαταραχές: Υψηλή έκθεση σε διαταράκτες έχει συσχετιστεί με παχυσαρκία, αντίσταση στην ινσουλίνη, διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακές παθήσεις.
- Καρκίνος και όγκοι εξαρτώμενοι από ορμόνες: Ορισμένοι διαταράκτες έχουν συσχετιστεί με καρκίνους που σχετίζονται με ορμόνες (π.χ. καρκίνος του μαστού, του προστάτη) μέσω μηχανισμών που επηρεάζουν την κυτταρική ανάπτυξη και τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό.
- Νευρολογικές και αναπτυξιακές διαταραχές: Κατά την ανάπτυξη του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος, η ορμονική ρύθμιση είναι κρίσιμη. Η έκθεση σε EDCs έχει συνδεθεί σε κάποιες μελέτες με νευροαναπτυξιακές διαταραχές ή αλλαγές στη συμπεριφορά.
Πώς μειώνουμε την έκθεση;
- Φρέσκα τρόφιμα, ιδανικά μη συσκευασμένα ή με λιγότερη-μικρότερη συσκευασία και επαφή τροφίμων με αυτές.
- Αποφυγή πλαστικών δοχείων για φαγητό αλλά και νερό, ποτά, αναψυκτικά.
- Απόφυγε το ζέσταμα τροφίμων σε πλαστικό στο φούρνο μικροκυμάτων.\
- Διάλεξε προϊόντα φροντίδας με λιγότερα συνθετικά συστατικά και αποφυγή έντονων αρωμάτων ή αμφίβολες ουσίες.
- Χρησιμοποίησε γυάλινα/ανοξείδωτα δοχεία αντί για πλαστικό.
Η διατροφή αποτελεί ένα από τα καίρια κανάλια έκθεσης σε ορμονικούς διαταράκτες. Η κατανόηση των πηγών και η εφαρμογή πρακτικών μείωσης της έκθεσης μπορεί να βοηθήσει στη λήψη καλύτερων αποφάσεων στην καθημερινή τους διατροφή.
Βιβλιογραφία:
- Paramasivam, A., Murugan, R., Jeraud, M., Dakkumadugula, A., Periyasamy, R., & Arjunan, S. (2024). Additives in Processed Foods as a Potential Source of Endocrine-Disrupting Chemicals: A Review. Journal of xenobiotics, 14(4), 1697–1710. https://doi.org/10.3390/jox14040090
- Tanzer, M., Boissiere-O’Neill, T., Sly, P. D., & Vilcins, D. (2025). Phthalates, bisphenols and per-and polyfluoroalkyl substances migration from food packaging into food: a systematic review. Reviews on environmental health, 40(3), 616–625. https://doi.org/10.1515/reveh-2025-0027
- https://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/endocrine
- Parent, AS., Damdimopoulou, P., Johansson, H.K.L. et al.Endocrine-disrupting chemicals and female reproductive health: a growing concern. Nat Rev Endocrinol 21, 593–607 (2025). https://doi.org/10.1038/s41574-025-01131-x
- Del Río Barrera, T., Zambrano Ledesma, K. N., Aguilar Hernández, M., Reyes Chávez, K., Aguirre Barajas, A. F., Alvarez Vázquez, D. P., Garcia Santiago, G., & Arias Castro, A. (2025). Endocrine Disruptors and Their Impact on Quality of Life: A Literature Review. Cureus, 17(5), e83890. https://doi.org/10.7759/cureus.83890