Η παχυσαρκία ως διατροφική διαταραχή: Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; | Nutrition Home
Η παχυσαρκία έχει πάρει επίπεδα πανδημίας με την παγκόσμια εξάπλωση της και τα
βαθύτερα αίτια της είναι η άμεση πρόσβαση στο φαγητό χαμηλής διατροφικής αξίας και
αντίστροφα πυκνού θερμιδικού περιεχομένου. Παράλληλα, οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής, η
αστικοποίηση, η εδραίωση μεγάλων αλυσίδων διατροφής πέρα από τις μεγαλουπόλεις
αυξάνει την κατανάλωση των προϊόντων. Ένας ακόμα παράγοντας είναι η συναισθηματική
εκτόνωση στο φαγητό, το θέμα που θα αναπτύξουμε παρακάτω.
Είναι η παχυσαρκία μία νέα διατροφική διαταραχή;
Γρήγορη απάντηση: Τυπικά όχι. Δεν υπάρχουν νεότερες εκδόσεις των εγχειριδίων που
διαγνώσκουν τις διατροφικές διαταραχές όπως η Νευρική Ανορεξία διαγνώσκεται από το
DSM-5.
Τι συμβαίνει και υπάρχει μεγάλη σύνδεση μεταξύ παχυσαρκίας και διατροφικών
διαταραχών;
Οι δύο αυτές καταστάσεις μοιράζονται το υπόβαθρο του φαγητού. Η πείνα και ο κορεσμός
αποτελεί το κοινό σημείο και των δύο ενώ και στις δύο περιπτώσεις ενεργοποιείται το
σύστημα ανταμοιβής και επιβράβευσης από τον υποθάλαμο.
Η παχυσαρκία χαρακτηρίζεται από υπερκατανάλωση πλούσιων σε θερμίδες τροφών. Η
επαναλαμβανόμενη αυτή διαδικασία δίνει ευχαρίστηση στο άτομο και καλύπτει ένα μέρος και
της ψυχολογίας του. Για αυτό συναντάμε και τις περισσότερες περιπτώσεις Διαταραχής
Επεισοδειακής Υπερφαγίας (Binge Eating Disorder) σε άτομα με παχυσαρκία (30%).
Η παχυσαρκία είναι συνδεδεμένη με υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης, άγχους και στρες,
γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερο φαγητό και με μεγαλύτερη συναισθηματική
βάση (υπερφαγικά επεισόδια ή συναισθηματικό φαγητό). Υπάρχει και έντονη
παρορμητικότητα, ενώ τόσο τα άτομα με παχυσαρκία όσο και με διατροφικές διαταραχές
αναφέρουν την απώλεια ελέγχου ως κοινό σημείο.
Τι συμβαίνει στους νευροδιαβιβαστές μας;
Υπάρχουν πολλές ορμόνες που παίζουν τον ρόλο του σηματοδότη τόσο για την πείνα όσο και
για το αίσθημα του κορεσμού όπως η γκρελίνη (αυξάνει την πείνα), η λεπτίνη (αυξάνει τον
κορεσμό), CCK (βοηθά στον κορεσμό), PYY (μειώνει την πρόσληψη τροφής) και η ινσουλίνη
(συμβάλει στο αίσθημα κορεσμού).
Παράλληλα, υπάρχει το σύστημα ανταμοιβής με δύο πτυχές:
1) Το «θέλω» – wanting μέσω της ντοπαμίνης και
2) Το «μου αρέσει» – liking μέσω των οπιοειδών και το κανναβινοειδές σύστημα.
Τι γίνεται όμως όταν διασταυρώνονται τα δύο συστήματα;
Υπάρχει περίπτωση οι ορμόνες όπως λεπτίνη, ινσουλίνη και γκρελίνη να επηρεάζουν το
σύστημα ανταμοιβής. Όταν αυτά τα δύο συστήματα ορμονών και ανταμοιβής εμπλέκονται,
τότε η πιθανότητα για βουλιμία, διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας και επιδείνωση της
παχυσαρκίας είναι μεγαλύτερη.
Τι κάνουμε στην πράξη;
Είτε ο στόχος πληθυσμός είναι ένα άτομο με παχυσαρκία είτε ένα άτομο με ΔΔ, η
αντιμετώπιση και των δύο είναι ένα πλάνο διατροφής που να καλύπτει τις βιολογικές ανάγκες
του ατόμου. Η υιοθέτηση ενός αυστηρού υποθερμιδικού πλάνου δίνει γρήγορα αποτελέσματα
αλλά με μικρή διατηρησιμότητα. Συστήνεται ήπιο υποθερμιδικό πλάνο που θα
συμπεριλαμβάνει τροφές που το άτομο προτιμά για να κάνει ομαλή μετάβαση στο
υποθερμιδικό πλαίσιο. Απαιτείται παράλληλα ψυχολογική υποστήριξη για επεισόδια
υπερφαγίας και διαταραγμένης σχέσης με το φαγητό και την εικόνα σώματος.
Βιβλιογραφία:
1) Nicoletti CF, Delfino HBP, Ferreira FC, Pinhel MAS, Nonino CB. Role of eating disorders-
related polymorphisms in obesity pathophysiology. Rev Endocr Metab Disord. 2019
Mar;20(1):115-125. doi: 10.1007/s11154-019-09489-w. PMID: 30924001.
2) Pruccoli J, Mack I, Klos B, Schild S, Stengel A, Zipfel S, Giel KE, Schag K. Mental Health
Variables Impact Weight Loss, Especially in Patients with Obesity and Binge Eating: A
Mediation Model on the Role of Eating Disorder Pathology. Nutrients. 2023 Sep
9;15(18):3915. doi: 10.3390/nu15183915. PMID: 37764699; PMCID: PMC10537364.